Zihnin Arka Planı: Sessizlikte Çalışan Görünmez Akış

Zihin sessiz kaldığında, çoğu insan onun durduğunu sanır. Oysa tam tersidir: sessizlik, zihnin yüzeye çıkmayan en derin hareketlerini görünmez kılar. Bir adımın boşluğa karıştığı anda, gözlerin bir noktaya dalıp gittiği bir saniyede ya da düşüncenin bıçak gibi kesildiği o küçük aralıkta, içeride bambaşka bir düzen kendini göstermeye başlar. Bu düzen ne tamamen bilinçlidir, ne de bilinçdışı karanlığa aittir; ikisinin arasında, insanın kendisiyle temas ettiği ince bir bölgedir.

Modern nörobilim bu alanı açıklarken karmaşık terimler kullanır; fakat mesele aslında çok basittir: Dış dünya sustuğunda zihin kendi içine doğru döner. Ve bu dönüş bir boşluk yaratmak için değil, içsel örgüyü yeniden kurmak içindir. Anıların yerini değiştiren, duyguların ağırlığını hafifleten, gün boyunca zihne takılan düşünceleri daha yumuşak bir biçime getiren bir akış devreye girer. İnsan kendini “daldım” diye tarif ettiğinde, aslında bu düzen sakince çalışıyordur.

Bu içsel akış, düşüncenin kontrol ettiği bir mekanizma değildir. Zihin o anlarda kendi kendini onarır. Gereksiz gerginlikleri çözer, ertelenmiş duygulara yer açar, yaşamın keskin köşelerini görünmez biçimde yuvarlar. İşte bu yüzden boşluğa bakmak çoğu zaman rahatlatır; çünkü zihin, sessizliğin içinde kendisine ait ritmi yeniden bulur.

Ancak bu akışın bir başka yüzü de vardır. Düşünceler aynı yörüngede çok uzun döndüğünde, sessizlik bir iyileşme alanı olmaktan çıkıp ağırlığa dönüşebilir. Geçmişin gölgeleri uzadıkça, zihnin kendi içinden çıkması zorlaşır. Bu yüzden sessizlik, sürekli kalınacak bir yer değil; düzenlemek için uğranan bir duraktır. Zihin burada yenilenir, ama yaşam hep dışarıda akmaya devam eder.

Çağımızda en çok kaybedilen şey tam da bu duraktır. Dikkat sürekli dağıldığında, zihin kendi kendini düzenleme fırsatı bulamaz. Gürültünün hiç eksilmediği bir dünyada, içsel akışın devreye girmesi için gerekli olan boşluk daralır. İnsan zihinsel yorgunluğu çoğu zaman çok çalıştığı için değil, hiç duramadığı için hisseder.

Oysa insanın kendine dönmesi bazen sadece birkaç saniyelik bir aralığa bakar. Bir nefesin içe sığındığı an, yürürken temponun hafifçe değiştiği bir adım, bir cümlenin bitmeden havada kaldığı o küçük boşluk… Zihin bu alanı bulduğu anda kendi ritmine geçer. Sessizlik bir amaç değildir burada; bir düzenleyicidir. Dış dünyanın hızına karşı, iç dünyanın kendini hatırlama biçimi.

Belki de bu çağın asıl uyanışı, sessizliğin bir kayıp değil, bir işleyiş olduğunu fark etmektir. İnsan hiçbir şey yapmıyormuş gibi göründüğü anlarda bile kendini yeniden kurar. Sessizlik bir karanlık değil; düşüncenin görünmez bir ışıkla çözündüğü ince bir aralıktır. Ve o aralık kısa bile sürse, insanın bütün ritmini değiştirebilecek kadar güçlüdür.

Zihin sessiz kaldığında aslında hiç durmaz. Sadece görünmez olur. Ve görünmez olan şey, çoğu zaman insanın kendisini en derinden yenileyen şeydir.