Medeniyet

Medeniyet denildiğinde çoğu insanın aklına büyük şehirler gelir. Gökdelenler, köprüler, hızlı trenler, üniversiteler, teknolojik gelişmeler ve ekonomik göstergeler...

Oysa medeniyet çoğu zaman bunların hiçbirinde saklı değildir.

Medeniyet, insanın kendisine ait olmayan bir şeye nasıl davrandığında ortaya çıkar.

Bir ağaca.

Bir parka.

Bir kaldırıma.

Bir sokak hayvanına.

Hiç tanımadığı bir insana.

Çünkü insan kendi olanı korumakta genellikle başarılıdır. Evini temiz tutar. Arabasını yıkar. Eşyalarına dikkat eder. Fakat gerçek karakter, sahip olunan şeylere değil, ortak olan şeylere karşı gösterilen tavırda ortaya çıkar.

Bir toplumun seviyesi, özel alanlarının kalitesiyle değil, ortak alanlarının kalitesiyle anlaşılır.

Bu yüzden bazen bir ülkenin geleceğini anlamak için ekonomik raporlar okumaya gerek yoktur. Bir sahilde yürümek yeterlidir.

Yere bırakılmış plastik şişeler, çimenlerin arasına atılmış peçeteler, piknikten sonra terk edilmiş poşetler ilk bakışta yalnızca temizlik sorunu gibi görünür. Oysa bunlar daha büyük bir meselenin belirtileridir.

Aidiyet duygusu olmayan yerde sorumluluk da gelişmez.

İnsan kendisini ait hissetmediği yere yatırım yapmaz. Korumaz. Güzelleştirmez. Hatta çoğu zaman zarar vermekten bile çekinmez.

Çünkü ait hissetmek yalnızca bir duygudan ibaret değildir. Aynı zamanda ahlaki bir ilişkidir.

Bir insan evinin salonuna boş bir ayran şişesi bırakıp gitmez. Masasının üzerine çöp yığıp haftalarca yaşamayı kabul etmez. Çünkü orası ona aittir. Orada yaşamaya devam edeceğini bilir.

Peki aynı insan neden bunu bir parkta yapabilir?

Çünkü birçok kişi için ortak alan, gerçekte ortak değildir.

Sahipsizdir.

Ve sahipsiz olduğuna inanılan şeyler kolayca kirletilir.

Aslında tarih boyunca medeniyet dediğimiz şey, insanın "ben" ile "biz" arasındaki mesafeyi kısaltma çabasından başka bir şey değildir.

İlk şehirler kurulduğunda insanlar yalnızca yan yana yaşamayı öğrenmediler. Aynı zamanda birbirlerinin varlığını hesaba katmayı öğrendiler. Çünkü birlikte yaşamanın olduğu yerde kurallar ortaya çıkar. Kuralların olduğu yerde sorumluluk gelişir. Sorumluluğun olduğu yerde ise güven oluşur.

Güven olmadan toplum kurulamaz.

Bugün birçok insan medeniyeti teknolojiyle karıştırıyor.

Oysa teknoloji insanı daha medeni yapmaz.

Daha güçlü yapar.

Daha hızlı yapar.

Daha etkili yapar.

Fakat aynı insan en yeni telefonu cebinde taşırken yere çöp atabiliyorsa, gelişen şey bilinci değil, yalnızca kullandığı araçlardır.

Medeniyet ise insanın davranışlarında görünür.

Bir toplumun gerçek seviyesi, en güçlü insanına değil, ortak alanlarına bakılarak anlaşılır.

Çünkü meydanlar yalan söylemez.

Parklar yalan söylemez.

Sokaklar yalan söylemez.

İnsanların yaşadıkları yere nasıl davrandıkları, birbirlerine nasıl davranacaklarının da habercisidir.

Yaşadığı yeri kirleten insan, zamanla dilini de kirletir.

Dilini kirleten insan, düşüncesini kirletir.

Düşüncesini kirleten insan ise sonunda geleceğini kirletir.

Bu yüzden mesele hiçbir zaman yalnızca çevre temizliği olmadı.

Mesele aidiyetti.

Mesele ortak yaşam bilinciydi.

Mesele, insanın kendisini daha büyük bir bütünün parçası olarak hissedip hissedememesiydi.

Belki de bugün karşı karşıya olduğumuz en büyük sorun ekonomik değildir.

Teknolojik değildir.

Siyasi de değildir.

Belki en büyük sorun, aynı sokakta yaşayan insanların artık aynı yere ait olduklarını unutmaya başlamalarıdır.

Çünkü bir toplum kendisini ortak bir geleceğin parçası olarak görmeyi bıraktığında, ilk kaybettiği şey sokaklarının temizliği olur.

Son kaybettiği şey ise medeniyetidir.